Sprawa nr 1 · Fall River, 1892
Lizzie Borden: prawdziwa historia. Co z serialu „Potwór” jest w aktach?
Aktualizacja: 12 października 2026
W czwartek 4 sierpnia 1892 roku w Fall River w stanie Massachusetts ktoś zabił siekierką Andrew i Abby Bordenów. O zbrodnię oskarżono 32-letnią córkę Andrew, Lizzie. Sąd ją uniewinnił, a sprawcy nigdy nie wskazano. Od 17 września 2026 roku tę historię opowiada serial Netflixa „Potwór: Historia Lizzie Borden”. Poniżej: co mówią zeznania i dowody, a co serial dopisał.
Ranek 4 sierpnia 1892
W domu nocowało pięć osób: Andrew, Abby, Lizzie, irlandzka służąca Bridget Sullivan, którą w domu nazywano Maggie, oraz wuj John Vinnicum Morse, brat zmarłej pierwszej żony Andrew. Starsza siostra Lizzie, Emma, była u znajomych w Fairhaven.
Morse wyszedł z domu około 8:45, a niedługo potem do miasta wyszedł Andrew. Abby poszła na piętro posprzątać pokój gościnny. Bridget dostała polecenie umycia okien, od środka i od zewnątrz. Gdzieś między dziewiątą a wpół do jedenastej ktoś zabił Abby w pokoju gościnnym, zadając jej 18–19 ciosów.
Andrew wrócił przed jedenastą. Drzwi frontowe były zamknięte od środka i otworzyła mu Bridget. Zeznała potem, że gdy mocowała się z zamkiem, z góry dobiegł śmiech Lizzie:
Słyszałam, jakby ktoś przy drzwiach próbował je otworzyć i nie mógł… Panna Lizzie się zaśmiała, na górze.
Bridget Sullivan · zeznanie na procesie
Andrew położył się na sofie w bawialni. Bridget skończyła okna i poszła odpocząć do swojego pokoju na poddaszu. Około 11:10 usłyszała z dołu:
Maggie, chodź na dół! […] Chodź szybko; ojciec nie żyje; ktoś wszedł i go zabił.
Lizzie według Bridget Sullivan · zeznanie na procesie
Andrew zginął na sofie od 10–11 ciosów. Ciało Abby znalazły później na piętrze Bridget i sąsiadka, Adelaide Churchill. Sąsiadka zeznała, że wchodząc po schodach, na wysokości podłogi piętra zobaczyła w pokoju gościnnym „coś, co wyglądało jak ludzka postać”.
Dlaczego podejrzewano Lizzie
Policja nie znalazła śladów włamania, a przez cały ranek w domu były tylko dwie kobiety. Przeciw Lizzie przemawiało kilka rzeczy:
- Stodoła. Lizzie mówiła, że gdy ginął ojciec, była na strychu stodoły i szukała kawałka żelaza na ciężarek do wędki, „nie dłużej niż piętnaście, dwadzieścia minut”. Policjant William Medley zeznał, że w kurzu na strychu nie znalazł innych śladów niż własne. Obrona miała jednak świadka: sprzedawca lodów Hyman Lubinsky widział kobietę idącą od stodoły do domu.
- Macocha. Stosunki z Abby były chłodne. Tuż po zbrodni Lizzie poprawiła policjanta: „To nie była moja matka, proszę pana. To była moja macocha”.
- Trucizna. Według aptekarza Eliego Bence’a dzień przed zbrodnią Lizzie próbowała kupić kwas pruski, rzekomo do czyszczenia peleryny z foczego futra. Nie sprzedał go: „tego nie sprzedajemy bez recepty od lekarza”.
- Sukienka. W niedzielę, trzy dni po zbrodni, Lizzie spaliła w kuchennym piecu sukienkę. Przyjaciółka rodziny Alice Russell zeznała, że Lizzie powiedziała: „Spalę ten stary łach; jest cały w farbie”.
- Sprzeczne zeznania. W dochodzeniu, 9–11 sierpnia, Lizzie podawała różne miejsca, w których była, gdy ojciec wrócił do domu: w swoim pokoju na górze, na schodach, w kuchni.
Nie było za to krwi na jej ubraniu ani pewnego narzędzia zbrodni. W piwnicy policja znalazła siekierkę z ułamanym trzonkiem, ale chemik z Harvardu, prof. Edward Wood, nie znalazł na niej krwi.
Choroba dwa dni przed zbrodnią
W nocy z wtorku na środę Andrew i Abby mocno chorowali. W środę rano Abby poszła do mieszkającego naprzeciwko doktora Seabury’ego Bowena, bo bała się, że ktoś ich otruł. Podejrzewano raczej nieświeże jedzenie: baraninę i zupę z niej, trzymane od kilku dni w sierpniowym upale. Po zbrodni prof. Wood zbadał żołądki ofiar i nie znalazł w nich trucizny.
Proces: czego przysięgli nie usłyszeli
Lizzie aresztowano 11 sierpnia 1892 roku. 1 września sędzia Josiah Blaisdell orzekł, że jest „prawdopodobnie winna”, a 2 grudnia wielka ława przysięgłych postawiła jej zarzut zabójstwa. Proces toczył się od 5 do 20 czerwca 1893 roku w New Bedford. Oskarżali prokuratorzy Hosea Knowlton i William Moody. Bronili m.in. George Robinson, w latach 1884–1887 gubernator Massachusetts, i Andrew Jennings.
Dwie ważne rzeczy nie dotarły do przysięgłych. Sąd nie dopuścił zeznań Lizzie z dochodzenia, bo składała je bez obrońcy, gdy była już faktycznie podejrzana. Odrzucił też zeznanie aptekarza: uznał, że próba kupna trucizny dzień wcześniej nie ma związku z zabójstwem siekierą. Przysięgli naradzali się krótko, według różnych relacji od około 40 minut do półtorej godziny, i uniewinnili Lizzie.
Serial „Potwór” a akta sprawy
„Potwór: Historia Lizzie Borden” to czwarty sezon antologii Ryana Murphy’ego i Iana Brennana, w ośmiu odcinkach. Lizzie gra Ella Beatty, Bridget Vicky Krieps, Andrew Charlie Hunnam, a Abby Rebecca Hall. Serial od pierwszej sceny pokazuje Lizzie jako zabójczynię, choć sąd ją uniewinnił, i dopisuje wątki, których nie ma w źródłach.
| W serialu | W aktach i źródłach |
|---|---|
| Romans Lizzie i Bridget, wspólny plan zabójstwa | Brak dowodów. Bridget zeznawała rzeczowo i nic nie wskazuje na romans ani współudział. Ten wątek wziął się z literatury i filmów, m.in. z powieści Eda McBaina „Lizzie”. |
| Romans Andrew ze służącą i ciąża | Nic tego nie potwierdza. |
| Otrucie rodziców ostrygami jako pierwsza próba zabójstwa (odcinek 2) | Choroba była prawdziwa, ale podejrzewano nieświeżą baraninę, a w żołądkach ofiar nie znaleziono trucizny. Prawdziwa jest za to wizyta w aptece: kwasu pruskiego Lizzie nie dostała. |
| Aileen Wuornos (Sarah Paulson) zafascynowana Lizzie, odwiedza jej dom | Wuornos urodziła się w 1956 roku, 29 lat po śmierci Lizzie. W latach 1989–1990 zabiła na Florydzie siedmiu mężczyzn, w 2002 roku została stracona. Nic jej nie łączy z Fall River. |
| Emma krzyczy na siostrę i oskarża ją o zabójstwo | Emma stała po stronie Lizzie: zeznawała jako świadek obrony i pomagała płacić adwokatom. Siostry rozstały się dopiero w 1905 roku. |
| Gołębie Lizzie zabija Abby | Według zeznania Lizzie z dochodzenia gołębie zabił ojciec. |
| Lizzie powiązana z zabójstwem sąsiadki, Berthy Manchester | Bertha Manchester zginęła 30 maja 1893 roku. Lizzie siedziała wtedy w areszcie i czekała na proces. Za tę zbrodnię oskarżono kogoś innego. |
| Nance O’Neil (Jessica Barden) | Postać prawdziwa: aktorka, z którą Lizzie przyjaźniła się około 1904–1905 roku. Plotki o romansie nie mają potwierdzenia w źródłach. |
Prawdziwe są za to: choroba dwa dni przed zbrodnią i wizyta Lizzie w aptece.
Co było potem
Po procesie siostry kupiły dom na wzgórzu w Fall River, który Lizzie nazwała Maplecroft. Zaczęła podpisywać się Lizbeth. W mieście wielu nadal uważało ją za winną. W 1905 roku, po przyjęciu, które Lizzie wydała dla aktorki Nance O’Neil, Emma wyprowadziła się i siostry już nigdy się nie spotkały. Lizzie zmarła 1 czerwca 1927 roku, Emma dziewięć dni później. Obie spoczywają w rodzinnej kwaterze na cmentarzu Oak Grove w Fall River.
Bridget Sullivan wyjechała z Fall River, wyszła za mąż w Montanie i zmarła tam w 1948 roku. Dom Bordenów stoi do dziś. Działa w nim muzeum i pensjonat, w którym można przenocować w pokoju, gdzie zginęła Abby.
Najczęstsze pytania
Czy Lizzie Borden zabiła rodziców?
Nie wiadomo. Sąd ją uniewinnił w 1893 roku i nikogo innego nie oskarżono. Abby była jej macochą, nie matką. Dowody przeciw Lizzie były poszlakowe, a części z nich przysięgli w ogóle nie usłyszeli.
Ile było ciosów?
Popularna rymowanka mówi o 40 ciosach dla matki i 41 dla ojca. W rzeczywistości Abby otrzymała 18–19 ciosów, a Andrew 10–11, bronią podobną do siekierki, a nie toporem.
Czy serial „Potwór” jest oparty na faktach?
Na prawdziwej sprawie, ale wiele wątków zmyślono: romans z Bridget, otrucie ostrygami i postać Aileen Wuornos. Tabela wyżej zestawia serial z aktami.
Czy dom Lizzie Borden istnieje?
Tak. Dom przy Second Street w Fall River jest dziś muzeum i pensjonatem.
Źródła
- Cytaty: zeznania z dochodzenia (sierpień 1892) i protokół procesu (czerwiec 1893), w tłumaczeniu Historycznych akt; oryginały są w grze pod przyciskiem „Pokaż oryginał”.
- Lizzie Borden, Wikipedia (ang.): przebieg zdarzeń, liczba ciosów, proces, dalsze losy.
- George D. Robinson, Wikipedia (ang.).
- Aileen Wuornos, Wikipedia (ang.).
- Sprawa Berthy Manchester, „The Hatchet: A Journal of Lizzie Borden & Victorian America”.
- Monster: The Lizzie Borden Story, Netflix Tudum: obsada, twórcy, liczba odcinków.
- Recenzja serialu „Potwór: Historia Lizzie Borden”, Spider’s Web.
- What’s real and what’s fiction, What’s on Netflix.
- Monster: The Lizzie Borden Story, fact vs fiction, Ranker.
- Scena kolacji wyjaśniona, TheWrap.
- Lizzie Borden a Aileen Wuornos, Oxygen.